brabantsvolkorenIn 2014 is het honderd jaar geleden dat de Eerste Wereldoorlog een einde maakte aan de vrede van Europa. Capella Brabant herdenkt deze tragische gebeurtenis in het programma DONA NOBIS PACEM in het dubbelconcert met Collegium Vocale Eindhoven op zondagmiddag 16 maart in de Lambertuskerk in Raamsdonk. Een van de werken die Capella Brabant zingt is de aangrijpende cantate „Gegen den Krieg” van Hanss Eisler (1898-1962) voor gemengd koor a cappella.

Berlin monument Neue Wache, beeld "moeder en dode zoon" door Käthe KollwitzGeneraal, de mens is heel bruikbaar: hij kan vliegen, hij kan doden. Maar hij heeft één fout: hij kan denken (Brecht). Dergelijke rake uitspraken zijn troef in „Gegen den Krieg” (1936). De componist Eisler heeft een levenslange band gehad met de legendarische auteur. De samenwerking tussen Brecht en Eisler resulteerde in tal van composities. De boodschap van „Gegen den Krieg” is eenduidig: in een oorlog zijn er geen overwinnaars. In beide strijdende kampen lijden en sterven mensen. Alleen de machthebbers, die de oorlog ontketend hebben, blijven letterlijk buiten schot. Deze oorlog is niet onze oorlog, zingt het koor als volk in driedubbel forte aan het slot van de cantate. Eisler hanteert in het koorwerk, vormgegeven als een reeks van vierentwintig variaties op een thema, de twaalftoonstechniek (dodecafonie) van zijn voormalige leraar Arnold Schönberg. Deze componeerwijze is hier allesbehalve orthodox; zo wordt er gebruik gemaakt van de terts die in de dodecafonie wordt verfoeid als tonaal interval! en klinkt er veelvuldig een leidtoon. De dodecafonie is hier de strikte omlijning van de tekst, die ageert tegen het oprukkende fascisme en de dreiging van de Tweede Wereldoorlog. Tekstverstaanbaarheid is evident en begrip zal leiden tot hevige verontwaardiging.

Eisler heeft zich bij het componeren van deze muziek niet aan alle strikte eisen van de twaalftoonstechniek gehouden. „Gegen den Krieg" is hierdoor veel gemakkelijker aan te horen dan andere „Entartete musik". Eisler had gehoopt dat hij zijn muziek zou horen zingen op de bouwplaats. Ik heb niet de indruk dat de muziek daar veel klinkt, maar wij vinden het zeker de moeite waard om het u tijdens ons komende concert te laten horen.

marc versteeg

 

Dit concert is gepragammeerd in een serie van Brabants Volkoren met het thema 100 jaar oorlog en vrede. Brabants Volkoren is een samenwerkingsverband op initiatief van de Bredase Stichting Babel van een aantal Brabantse topkoren.